15 września mija termin. Kilkanaście milionów Polaków musi zapłacić ten podatek. Potem mogą ruszyć kontrole, odsetki i komornik

15 września upływa istotny termin dla właścicieli mieszkań, domów, garaży i działek. Osoby fizyczne, którym gmina ustaliła podatek od nieruchomości płatny w ratach, muszą najpóźniej tego dnia uregulować trzecią część należności za 2026 r. Nie trzeba czekać na kolejne wezwanie z urzędu – wysokość raty znajduje się w decyzji podatkowej dostarczonej wcześniej przez gminę. Kto przegapi termin, od następnego dnia ma już zaległość podatkową. W dalszej kolejności mogą pojawić się odsetki, koszt upomnienia, a o ile dług przez cały czas nie zostanie zapłacony – egzekucja administracyjna.

Kobieta wpłaca pieniądze w okienku. | Fot. Shutterstock / częściowo przetworzone przez AI.

Termin nie jest uznaniowy i obowiązuje w całej Polsce. Ustawa o podatkach i opłatach lokalnych przewiduje dla osób fizycznych 4 terminy: 15 marca, 15 maja, 15 września i 15 listopada. W tym roku ostatnia rata ma dodatkową ciekawostkę – 15 listopada wypada w niedzielę, dlatego w praktyce termin przesuwa się na poniedziałek 16 listopada. Samorządy już publikują takie harmonogramy na 2026 r.

Nie każdy musi teraz płacić. Decyduje kwota z decyzji

Wrześniowy termin dotyczy przede wszystkim osób fizycznych, których roczne zobowiązanie zostało rozłożone na 4 raty. Jest bowiem istotny wyjątek: o ile łączny podatek za cały rok nie przekracza 100 zł, nie dzieli się go na 4 części. Całą należność trzeba było zapłacić jednorazowo w terminie pierwszej raty. Taka osoba 15 września nie ma więc kolejnej wpłaty do wykonania, o ile w ciągu roku nie wydarzyło się coś, co zmieniło wysokość zobowiązania.

To może dotyczyć szczególnie części właścicieli niewielkich mieszkań. Sam fakt posiadania lokalu nie oznacza jeszcze, iż we wrześniu trzeba wykonać przelew. Najważniejsza jest decyzja podatkowa otrzymana z gminy. To w niej znajduje się roczna kwota, wysokość poszczególnych rat i rachunek, na który mają trafić pieniądze.

Inaczej rozliczają się osoby prawne, spółki i jednostki organizacyjne. W ich przypadku podatek od nieruchomości jest zasadniczo płacony co miesiąc – za miesiące od lutego do grudnia do 15. dnia miesiąca, natomiast za styczeń do 31 stycznia. Dlatego 15 września również jest dla nich terminem podatkowym, ale nie jest to „trzecia rata” w takim znaczeniu jak u osoby fizycznej.

16 września powstaje zaległość. Obecne odsetki wynoszą 10,5 proc. rocznie

Jeżeli podatek powinien zostać zapłacony 15 września, a pieniądze nie zostaną przekazane w terminie, od następnego dnia należność staje się zaległością podatkową. Co do zasady zaczynają być wtedy naliczane odsetki za zwłokę. Obecna podstawowa stawka wynosi 10,5 proc. w skali roku. Minister Finansów ogłosił ją w marcu 2026 r., a po wrześniowym posiedzeniu RPP stopy NBP pozostały bez zmian, więc stawka ta przez cały czas obowiązuje.

Nie oznacza to jednak, iż jednodniowe spóźnienie automatycznie kończy się wysoką „karą”. Przy niewielkich kwotach Ordynacja podatkowa przewiduje sytuacje, w których drobnych odsetek się nie pobiera. Nie zmienia to faktu, iż sama rata pozostaje po terminie. Im większa należność i im dłużej pozostaje niezapłacona, tym większe znaczenie mają odsetki.

Warto przy tym oddzielić odsetki od mandatu. Za samo spóźnienie z zapłatą prawidłowo ustalonej raty podatku od nieruchomości nie pojawia się automatycznie mandat w określonej wysokości. Mechanizm jest inny: powstaje zaległość, urząd może podjąć działania informacyjne, następnie wysłać formalne upomnienie, a później rozpocząć egzekucję. Dopiero zaniedbania dotyczące zatajenia przedmiotu opodatkowania, nieprzekazania wymaganych informacji czy świadomego uchylania się od podatku mogą prowadzić do innych konsekwencji niż zwykłe odsetki.

Upomnienie kosztuje kolejne 16 zł. Potem rachunek może wzrosnąć dużo mocniej

Jeżeli rata pozostaje niezapłacona, wierzyciel może skierować do podatnika upomnienie. Obecny koszt takiego pisma wynosi 16 zł i obciąża dłużnika. To pozornie niewielka kwota, ale formalne upomnienie jest już sygnałem, iż sprawa może przejść z etapu zwykłego przypomnienia do postępowania egzekucyjnego. Aktualne materiały administracji publicznej przez cały czas wskazują koszt upomnienia właśnie na poziomie 16 zł.

Jeżeli również wtedy podatek nie zostanie uregulowany, możliwe jest wystawienie tytułu wykonawczego i uruchomienie egzekucji administracyjnej. Tu koszty zaczynają być znacznie bardziej dotkliwe. Obowiązująca ustawa przewiduje opłatę manipulacyjną w wysokości 100 zł w przypadku wszczęcia egzekucji administracyjnej. Do tego może dojść opłata egzekucyjna – zasadniczo 10 proc. kwoty wyegzekwowanej na należność, odsetki i koszty upomnienia. o ile dłużnik sam zapłaci już po wszczęciu egzekucji, ustawa przewiduje opłatę w wysokości 5 proc. uzyskanych w ten sposób środków.

Organ egzekucyjny ma przy tym realne narzędzia. Przepisy pozwalają prowadzić egzekucję między innymi z rachunku bankowego, wynagrodzenia, emerytury lub renty, ruchomości, innych wierzytelności, a w określonych sytuacjach również z nieruchomości. Nie oznacza to oczywiście, iż za jedną niezapłaconą wrześniową ratę ktoś natychmiast straci mieszkanie. Egzekucja z nieruchomości jest daleko idącym środkiem. Znacznie częściej przy zwykłych zaległościach stosuje się prostsze sposoby dochodzenia pieniędzy, w tym zajęcie rachunku.

Urząd może też sprawdzić, czy podatek został prawidłowo naliczony

Wrześniowa rata to jedna sprawa, ale właściciele nieruchomości powinni pamiętać o drugim obowiązku. Osoba fizyczna po zakupie nieruchomości albo po zmianie mającej wpływ na wysokość podatku powinna złożyć w gminie informację IN-1. Zasadniczy termin wynosi 14 dni od zdarzenia. Może chodzić nie tylko o zakup mieszkania czy domu, ale również o zmianę sposobu wykorzystywania nieruchomości, rozbudowę albo inne zdarzenie wpływające na podstawę opodatkowania.

Gmina nie musi przy tym bezwarunkowo przyjmować danych podatnika jako jedynego źródła informacji. Organy podatkowe prowadzą ewidencję podatkową nieruchomości, a dane z ewidencji gruntów i budynków stanowią podstawę między innymi wymiaru podatków. EGiB zawiera informacje o powierzchni i rodzaju gruntów, budynkach, lokalach oraz ich właścicielach.

Ordynacja podatkowa daje organowi również prawo do wykonywania czynności sprawdzających. Mogą one służyć sprawdzeniu terminowości wpłat, poprawności składanych dokumentów oraz ustaleniu stanu faktycznego potrzebnego do stwierdzenia, czy informacje podane przez podatnika odpowiadają rzeczywistości. o ile dane zaczynają się rozjeżdżać, urząd może żądać wyjaśnień, dokumentów lub korekty, a w dalszej kolejności prowadzić postępowanie podatkowe.

To szczególnie ważne przy nieruchomościach wykorzystywanych gospodarczo. Różnica w stawkach pomiędzy mieszkaniem a powierzchnią związaną z działalnością może być ogromna. Dlatego wątpliwości urzędu może wzbudzić nie tylko całkowity brak zgłoszenia nieruchomości, ale także jej niewłaściwa klasyfikacja lub powierzchnia niezgodna ze stanem faktycznym.

Warszawa: 1,25 zł za metr mieszkania, ale działalność to już 35,53 zł

W Warszawie zasada czterech rat jest dokładnie taka sama jak w pozostałych gminach. Miasto potwierdza terminy 15 marca, 15 maja, 15 września i 15 listopada dla osób fizycznych. Podatek można zapłacić przede wszystkim przelewem na indywidualny rachunek wskazany w decyzji. o ile decyzja została doręczona z opóźnieniem, przepisy chronią podatnika – gdy dokument przychodzi dopiero po ustawowym terminie, na zapłatę przysługuje co do zasady 14 dni od jego doręczenia. A takich przypadków nie brakuje – mieszkańcy niektórych dzielnic skarżą się, iż decyzji jeszcze nie dostali, mimo, iż od marca minęło już kilka miesięcy.

Warszawskie stawki na 2026 r. zostały ustalone uchwałą Rady m.st. Warszawy. Za budynek lub część budynku mieszkalnego stawka wynosi 1,25 zł za 1 m kw. powierzchni użytkowej. Dla gruntów pozostałych jest to 0,77 zł za 1 m kw., natomiast powierzchnia budynku związana z prowadzeniem działalności gospodarczej może być opodatkowana stawką aż 35,53 zł za 1 m kw.. Grunty związane z działalnością to 1,45 zł za 1 m kw.

Pokazuje to również, dlaczego część warszawiaków w ogóle nie ma wrześniowej raty. Sam podatek od mieszkania o powierzchni 60 m kw. przy stawce 1,25 zł wynosi 75 zł rocznie. Do końcowego zobowiązania może oczywiście dojść udział w gruncie, garaż lub inne opodatkowane elementy, dlatego decydująca pozostaje kwota znajdująca się w decyzji miasta. o ile całość nie przekroczyła 100 zł, należność nie była rozbijana na 4 raty.

Dużo większe kwoty mogą pojawiać się przy domu z działką, garażu stanowiącym odrębną nieruchomość czy powierzchni wykorzystywanej w działalności. Dlatego kopiowanie kwoty zapłaconej przez sąsiada albo wykonywanie przelewu na podstawie samego metrażu mieszkania nie jest dobrym pomysłem. Podatek jest ustalany indywidualnie, a ostateczną kwotę należy odczytać z decyzji.

15 września lepiej nie czekać do ostatniej chwili

Przy przelewie elektronicznym znaczenie ma co do zasady dzień obciążenia rachunku podatnika, a nie dzień, w którym pracownik urzędu zobaczy pieniądze na koncie. Nie trzeba więc robić przelewu kilka dni wcześniej tylko ze strachu przed sesją międzybankową. Najbezpieczniej jednak sprawdzić wcześniej numer rachunku i nie zostawiać płatności na późny wieczór 15 września.

Jeżeli nie ma pewności, czy wrześniowa rata w ogóle występuje, najpierw należy zajrzeć do tegorocznej decyzji podatkowej. Przy kwocie rocznej do 100 zł podatek powinien być już zapłacony jednorazowo. Przy większej kwocie decyzja wskazuje wysokość trzeciej raty. jeżeli nieruchomość została kupiona niedawno albo decyzja dotarła późno, termin może wynikać z daty jej doręczenia, a nie tylko z kalendarza.

Najważniejsza data to 15 września 2026 r. Dla osób fizycznych objętych systemem ratalnym jest to ostatni dzień na zapłatę trzeciej części podatku od nieruchomości bez powstania zaległości. Samo spóźnienie nie oznacza od razu kontroli ani wysokiego mandatu, ale ignorowanie należności uruchamia kolejne mechanizmy: odsetki, upomnienie, koszty, a w końcu egzekucję. Jednocześnie urząd może niezależnie sprawdzać terminowość płatności oraz zgodność informacji o nieruchomości ze stanem faktycznym. Przy podatku lokalnym najtańszym rozwiązaniem pozostaje więc to najprostsze – sprawdzić decyzję i zapłacić adekwatną kwotę przed upływem terminu.