AŻ 25 SŁUŻB MOŻE UKARAĆ POLAKA MANDATEM! Czy Polska zamienia się w państwo policyjne?

1 godzina temu

Mandaty karne w Polsce może nakładać co najmniej 25 kategorii organów, służb, inspekcji i upoważnionych pracowników administracji. Nie istnieje jednak jeden zamknięty urzędowy wykaz zatytułowany „wszystkie służby mandatowe”. Uprawnienia są rozproszone w wielu ustawach i rozporządzeniach, a część z nich dotyczy wyłącznie konkretnych wykroczeń.

Najszersze uprawnienia ma Policja. Pozostałe instytucje mogą karać mandatami tylko wtedy, gdy pozwala im na to konkretny przepis.

Kto może nakładać mandaty karne w Polsce?

1. Policja

Policja prowadzi postępowanie mandatowe na podstawie Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. Policjanci mogą wystawiać mandaty między innymi za naruszenia przepisów drogowych, porządkowych, sanitarnych czy dotyczących bezpieczeństwa.

2. Straż gminna i straż miejska

Strażnicy mogą karać tylko za wykroczenia wymienione w rozporządzeniu. Dotyczą one między innymi:

zakłócania porządku,
zaśmiecania,
spożywania alkoholu w niedozwolonym miejscu,
wykroczeń drogowych pozostających w kompetencji straży,
niewykonania obowiązków przez właściciela psa,
utrudniania wykonywania czynności służbowych,
niektórych naruszeń związanych ze sprzedażą napojów energetycznych osobom niepełnoletnim.

Od września 2026 roku katalog tych wykroczeń został rozszerzony.

3. Straż Graniczna

Funkcjonariusze Straży Granicznej mogą nakładać mandaty między innymi za naruszenie przepisów dotyczących granicy państwowej, cudzoziemców, legalności pobytu, zatrudnienia oraz niektórych obowiązków transportowych i porządkowych.

4. Inspekcja Transportu Drogowego

Inspektorzy ITD oraz upoważnieni pracownicy Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego mogą karać między innymi za:

przekroczenie prędkości ujawnione przez urządzenia rejestrujące,
naruszenia czasu pracy kierowców,
nieprawidłowy transport drogowy,
przeciążenie pojazdu,
brak wymaganych zezwoleń i dokumentów,
niektóre wykroczenia popełniane przez właścicieli i posiadaczy pojazdów.

5. Straż Ochrony Kolei

Funkcjonariusze SOK mogą wystawiać mandaty za wykroczenia popełnione na obszarze kolejowym, w pociągach oraz wobec urządzeń i infrastruktury kolejowej.

Chodzi między innymi o przechodzenie przez tory w miejscu niedozwolonym, naruszanie porządku na obszarze kolejowym czy wchodzenie do miejsc objętych zakazem.

6. Żandarmeria Wojskowa

Żandarmeria Wojskowa może nakładać mandaty przede wszystkim na żołnierzy oraz osoby znajdujące się na terenach i w obiektach wojskowych. W określonych prawem sytuacjach jej funkcjonariusze mogą podejmować czynności również wobec osób cywilnych.

7. Służba Celno-Skarbowa i organy Krajowej Administracji Skarbowej

Funkcjonariusze Służby Celno-Skarbowej oraz inne upoważnione organy KAS mogą nakładać mandaty przede wszystkim za wykroczenia skarbowe, celne, akcyzowe i podatkowe.

Dotyczy to między innymi przemytu, nielegalnego handlu wyrobami akcyzowymi, niewydawania paragonów i naruszania obowiązków podatkowych.

8. Państwowa Inspekcja Pracy

Inspektor pracy może wystawić mandat przede wszystkim pracodawcy albo osobie odpowiedzialnej za naruszenie praw pracowniczych.

Mandaty mogą dotyczyć między innymi:

nielegalnego zatrudnienia,
niewypłacania wynagrodzenia,
łamania przepisów czasu pracy,
naruszenia zasad bezpieczeństwa i higieny pracy,
niewykonania nakazu inspektora.

9. Państwowa Inspekcja Sanitarna – Sanepid

Upoważnieni pracownicy Państwowej Inspekcji Sanitarnej mogą nakładać mandaty za wykroczenia sanitarne i zdrowotne.

Kontrole dotyczą między innymi lokali gastronomicznych, sklepów, zakładów pracy, placówek oświatowych, warunków przechowywania żywności oraz przestrzegania obowiązków przeciwepidemicznych.

10. Inspekcja Ochrony Środowiska

Inspektorzy ochrony środowiska mogą karać mandatami za wykroczenia dotyczące między innymi:

gospodarki odpadami,
ochrony powietrza,
emisji zanieczyszczeń,
hałasu,
ścieków,
nieprzestrzegania obowiązków środowiskowych.

11. Inspekcja Handlowa

Upoważnieni inspektorzy Inspekcji Handlowej mogą podejmować postępowanie mandatowe w zakresie wykroczeń ujawnionych podczas kontroli przedsiębiorców.

Dotyczy to między innymi oznakowania towarów, cen, jakości produktów, legalności obrotu oraz przestrzegania wybranych praw konsumentów.

12. Państwowa Straż Pożarna

Upoważnieni funkcjonariusze PSP mogą nakładać mandaty za określone wykroczenia przeciwpożarowe, na przykład za naruszanie przepisów dotyczących bezpieczeństwa pożarowego, dróg ewakuacyjnych lub używania otwartego ognia.

Nie każda nieprawidłowość stwierdzona podczas kontroli kończy się mandatem. PSP może również wydawać decyzje administracyjne albo kierować sprawę do sądu.

13. Organy nadzoru budowlanego

Upoważnieni pracownicy nadzoru budowlanego mogą stosować postępowanie mandatowe przy określonych naruszeniach Prawa budowlanego.

Dotyczy to między innymi obowiązków związanych z utrzymaniem obiektu, kontrolami technicznymi, dokumentacją oraz bezpieczeństwem użytkowania budynków.

14. Organy nadzoru górniczego

Inspektorzy urzędów górniczych mogą karać za wybrane wykroczenia związane z ruchem zakładu górniczego, bezpieczeństwem pracy oraz naruszaniem przepisów prawa geologicznego i górniczego.

15. Straż Leśna

Strażnicy leśni mogą wystawiać mandaty między innymi za:

wjazd pojazdem do lasu wbrew zakazowi,
zaśmiecanie lasu,
niszczenie roślinności,
rozpalanie ognia w niedozwolonym miejscu,
kradzież drewna lub produktów leśnych w zakresie kwalifikowanym jako wykroczenie,
puszczanie psa luzem w lesie.

16. Straż Parku Narodowego

Funkcjonariusze Straży Parku mogą nakładać mandaty za naruszanie przepisów obowiązujących na terenie parków narodowych.

Dotyczy to między innymi zejścia z wyznaczonego szlaku, wjazdu pojazdem bez zezwolenia, płoszenia zwierząt, niszczenia przyrody, rozpalania ognia albo biwakowania w niedozwolonym miejscu.

17. Państwowa Straż Łowiecka

Strażnicy mogą karać za wybrane wykroczenia związane z łowiectwem, wykonywaniem polowania, przewożeniem broni i amunicji oraz naruszaniem zasad obowiązujących na terenach łowieckich.

18. Państwowa Straż Rybacka

Funkcjonariusze Państwowej Straży Rybackiej mogą nakładać mandaty za wykroczenia dotyczące amatorskiego i zawodowego połowu ryb.

Mandat może dotyczyć między innymi połowu bez wymaganych dokumentów, używania niedozwolonego sprzętu, łowienia w okresie ochronnym albo zatrzymania ryb poniżej wymiaru ochronnego.

19. Inspekcja Rybołówstwa Morskiego

Inspektorzy rybołówstwa morskiego mogą karać za określone naruszenia związane z połowami na wodach morskich, dokumentacją połowową, limitami, narzędziami połowowymi i ochroną zasobów morza.

20. Administracja morska

Upoważnieni pracownicy urzędów morskich mogą nakładać mandaty za wybrane wykroczenia popełniane na polskich obszarach morskich, w portach, przystaniach oraz w pasie nadbrzeżnym.

Uprawnienia te mogą dotyczyć bezpieczeństwa żeglugi, oznakowania jednostek, przepisów portowych i ochrony brzegu morskiego.

21. Urzędy żeglugi śródlądowej

Inspektorzy żeglugi śródlądowej mogą wystawiać mandaty za naruszenia przepisów dotyczących bezpieczeństwa żeglugi, dokumentów jednostki, kwalifikacji załogi oraz zasad poruszania się po drogach wodnych.

22. Wody Polskie

Upoważnieni pracownicy Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie, którzy wykonują kontrolę gospodarowania wodami, mogą nakładać mandaty za określone wykroczenia przewidziane w Prawie wodnym.

23. Inspekcja Weterynaryjna

Upoważnione osoby działające w ramach Inspekcji Weterynaryjnej mogą podejmować postępowanie mandatowe w odniesieniu do niektórych wykroczeń związanych ze zdrowiem zwierząt, warunkami ich transportu, obrotem produktami pochodzenia zwierzęcego i obowiązkami właścicieli zwierząt.

24. Inspekcja Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych

Upoważnieni inspektorzy mogą karać za określone wykroczenia dotyczące jakości, oznakowania i wprowadzania do obrotu artykułów rolno-spożywczych.

Trzeba jednak odróżnić mandat karny od administracyjnej kary pieniężnej, która jest nakładana w drodze decyzji.

25. Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa

W określonym ustawowo zakresie upoważnieni inspektorzy mogą reagować mandatowo na wykroczenia związane między innymi ze środkami ochrony roślin, materiałem siewnym i obowiązkami osób prowadzących działalność rolniczą.

Czy rzeczywiście można podać jedną liczbę?

Przy przyjęciu podziału na odrębne służby, inspekcje i organy administracji można wskazać co najmniej 25 kategorii instytucji posiadających lub mogących posiadać uprawnienia mandatowe.

Nie oznacza to jednak, iż każda z nich może ukarać dowolnego obywatela za dowolne wykroczenie. W większości przypadków konieczne są jednocześnie trzy warunki:

konkretne wykroczenie znajduje się w zakresie działania danego organu;
ustawa albo rozporządzenie dopuszcza nałożenie za nie mandatu;
funkcjonariusz lub pracownik posiada odpowiednie imienne upoważnienie, o ile przepisy tego wymagają.

Dlatego stwierdzenie, iż „25 służb może wystawić każdemu dowolny mandat”, byłoby nieprawdziwe. Policja ma kompetencję ogólną, natomiast pozostałe organy działają w granicach szczegółowo wyznaczonych przepisami.

Czy trzeba przyjąć mandat?

Osoba, na którą nakładany jest mandat, ma prawo odmówić jego przyjęcia. Wtedy organ może skierować do sądu wniosek o ukaranie.

Odmowa nie powoduje automatycznego umorzenia sprawy. Sąd samodzielnie ocenia materiał dowodowy i może uniewinnić obwinionego albo wymierzyć karę, która może być wyższa niż zaproponowany mandat.

Źródła i podstawy prawne

Stan prawny: 16 września 2026 roku. Ze względu na rozproszenie kompetencji oraz częste zmiany przepisów każdy konkretny mandat powinien być oceniany na podstawie regulacji obowiązującej w dniu popełnienia wykroczenia.

Mężczyzna patrzy w pusty portfel, otoczony przez funkcjonariuszy służb mogących wystawiać mandaty w Polsce – aż 25 organów z uprawnieniami mandatowymi

Nowe mandaty od straży miejskiej. choćby 3000 zł za wykroczenie

Agatowska na wylocie? Świnoujście powinno już szukać następcy

Idź do oryginalnego materiału