🔴 Bochnia. Mniej dzieci, więcej seniorów i droższa piecza zastępcza – RAPORT o bocheńskich rodzinach

W Bochni maleje liczba urodzeń, rośnie odsetek seniorów, a wydatki na pieczę zastępczą systematycznie zwiększają się. Podczas styczniowej sesji Rady Miasta przedstawiono „Sprawozdanie z realizacji zadań z zakresu wspierania rodziny za 2025 rok i potrzeb z tym związanych”, które pokazuje zarówno skalę zmian demograficznych, jak i zakres działań podejmowanych przez miasto oraz współpracujące instytucje na rzecz rodzin znajdujących się w kryzysie.

W SKRÓCIE (najważniejsze fakty z raportu za 2025 r.):

• Kryzys demograficzny: W Bochni rodzi się o 30% mniej dzieci niż jeszcze 5 lat temu. Na jedną rodzinę przypada średnio zaledwie 1,63 dziecka.
• Starzejące się miasto: Już 25% mieszkańców Bochni to seniorzy w wieku poprodukcyjnym.
• Koszty pieczy zastępczej: Pobyt jednego dziecka w domu dziecka kosztuje miasto od lutego 2026 r. aż 10 536 zł miesięcznie.
• Skala pomocy materialnej: Wsparcie finansowe i rzeczowe trafiło do 554 bocheńskich rodzin (łącznie 1261 osób).
• Aktywne wsparcie: Pod opieką asystentów rodziny znajdowało się 66 rodzin.
• Profilaktyka i przemoc: W 2025 roku procedurą „Niebieskiej Karty” objętych było 88 rodzin dotkniętych problemem przemocy domowej.
• Pomoc nie tylko dla najuboższych: Kryzysy rodzinne coraz częściej dotykają osoby z grup zawodowych o wysokim statusie materialnym (lekarze, urzędnicy, informatycy).

Podczas ostatniej sesji Rady Miasta jednym z kluczowych punktów obrad było „Sprawozdanie z realizacji zadań z zakresu wspierania rodziny za rok 2025 r.”. Radni już wcześniej zapoznali się z obszernym, 26-stronicowym dokumentem szczegółowo opisującym potrzeby i działania podjęte w minionym roku, natomiast w trakcie samego posiedzenia multimedialną prezentację podsumowującą najważniejsze wnioski przedstawił Norbert Paprota, dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Bochni.

Sytuacja demograficzna Bochni

– Chciałem państwa prosić o chwilę uwagi na temat, który mam dziś zaprezentować, dlatego, iż dotyczy on rodziny, czyli takiej komórki, w której wszyscy się rodzimy, wszyscy w tej rodzinie wzrastamy, tam się kształtujemy, tam jest przestrzeń do naszego szczęścia, radości, ale tam jest również przestrzeń do tego, gdzie dzieją się rzeczy przykre. Wszyscy doświadczamy rzeczy przykrych w naszych rodzinach, każdego z nas to dotyczy, niektóre z rodzin radzą sobie z tym sprawnie i wszystko jest dobrze, przechodzą przez kryzysy, które je wzmacniają i które dają siłę na przyszłość, ale dzieje się też tak, iż nie wszystko zawsze się uda i problemy, które w rodzinach się pojawiają czasem muszą być załatwiane rozwiązywaniem ze wsparciem podmiotów zewnętrznych – zaznaczył na wstępie dyrektor Norbert Paprota.

Szef MOPS-u przekazał – posiłkując się danymi z Głównego Urzędu Statystycznego – iż w Bochni funkcjonuje łącznie 8138 rodzin. Zaznaczył przy tym, iż zdecydowaną większość, bo aż 76% wszystkich gospodarstw domowych w mieście, stanowią rodziny z dziećmi, natomiast pozostałe 24% to rodziny bezdzietne.

Z danych przedstawionych przez Norberta Paprotę wyłania się niepokojący obraz. Na jedną bocheńską rodzinę przypada średnio zaledwie 1,63 dziecka, co oznacza brak prostej zastępowalności pokoleń. Trend jest drastyczny: w 2019 roku w mieście urodziło się 307 dzieci, podczas gdy w 2024 roku już tylko 202. Dane za 2025 rok potwierdzają tę tendencję (w pierwszym półroczu było ponad 90 urodzeń).

– Spadek liczby dzietności w rodzinach jest zjawiskiem kulturowym. Dotyczy społeczeństw wysoko rozwiniętych, państw bogatych i obserwujemy to, o czym dawniej słyszeliśmy w przekazach medialnych z zachodu, iż miasta się wyludniają. Dzisiaj mamy sytuację, która nam zagraża, iż to zjawisko będzie nas również dotyczyło – zwrócił uwagę Norbert Paprota.

Jednocześnie Bochnia staje się miastem seniorów – już 25% mieszkańców jest w wieku poprodukcyjnym. To wymusza zmianę myślenia o polityce społecznej, która niedługo będzie musiała skupić się na wspieraniu rodzin opiekujących się osobami starszymi.

Rola szkół i organizacji pozarządowych we wsparciu rodzin

Dyrektor Norbert Paprota w swoim wystąpieniu położył duży nacisk na fakt, iż system wsparcia rodziny w Bochni to nie tylko Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej. Zwrócił on uwagę na kluczową, codzienną rolę pedagogów i psychologów szkolnych, którzy są na „pierwszej linii frontu” i wykonują olbrzymią pracę w bieżącym wspieraniu procesów wychowawczych.

Szef bocheńskiego MOPS-u podkreślił również rosnące znaczenie sektora pozarządowego oraz prywatnego. Wskazał, iż organizacje takie jak harcerstwo czy Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży pełnią istotną funkcję w kształtowaniu postaw młodych ludzi. Zauważył przy tym, iż coraz częściej rodziny korzystają z usług podmiotów prywatnych – żłobków i przedszkoli – które zdejmują z rodziców część ciężaru opiekuńczego, pozwalając im na aktywność zawodową.

Dyrektor zwrócił również uwagę na istotną rolę Powiatowej Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej, która choć nie jest jednostką miejską, aktywnie wspiera proces wychowawczy w Bochni, obejmując w minionym roku opieką aż 646 dzieci z terenu miasta.

Zróżnicowany profil rodzin korzystających ze wsparcia

Ciekawy jest wątek dotyczący zerwania ze stereotypem „klienta” pomocy społecznej. Problemy wychowawcze, kryzysy po rozstaniach czy śmierć bliskich nie wybierają portfela.

– To już nie jest prawda, iż z pomocy korzystają tylko osoby ubogie. Osoby, których rodziny staramy się wesprzeć to rodziny z każdej grupy społecznej, z każdym statusem materialnym. To są pracownicy korporacji, urzędnicy, lekarze i informatycy. To są osoby z wykształceniem podstawowym i doktoratem – podkreślał Norbert Paprota, dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Bochni.

Zakres pomocy materialnej i instytucjonalnej

W 2025 roku z pomocy materialnej w Bochni skorzystały 554 rodziny (łącznie 1261 osób). Miasto nie ogranicza się jednak tylko do przelewów:

• dożywianie: W ramach programu „Posiłek w szkole i w domu” wydano ponad 23 tysiące posiłków.
• Karty Dużej Rodziny: W mieście aktywnych jest 2045 ogólnopolskich kart oraz 725 lokalnych Bocheńskich Kart Rodzinnych.
• MCDiM „Ochronka”: Placówka ta stała się bezpieczną przystanią dla 114 dzieci z 72 rodzin, z których większość (66%) trafiła tam z powodu nagłych kryzysów rodzinnych (rozstania rodziców, śmierć rodzica, problemy finansowe, nagła utrata pracy), a nie tylko problemów alkoholowych (24%).

Praca asystentów rodziny

Kluczowym ogniwem systemu są trzej asystenci rodziny, którzy w 2025 roku opiekowali się 66 rodzinami, w których wychowywało się łącznie 164 dzieci. Ich praca to walka o to, by dzieci mogły zostać z biologicznymi rodzicami. Efekty? W minionym roku jedno dziecko powróciło z pieczy zastępczej do domu.

W 2025 r. wsparcie asystentów rodziny przełożyło się na wielowymiarową poprawę funkcjonowania rodzin – od uregulowania spraw prawnych, warunków mieszkaniowych i sytuacji finansowo-zawodowej, przez leczenie, terapię i korzystanie z opieki specjalistycznej, po wzmocnienie kompetencji wychowawczych rodziców, relacji rodzinnych, współpracy ze szkołą oraz aktywniejsze korzystanie z oferty lokalnego środowiska.

Asystenci nie mają narzędzi przymusu – bazują na relacji i motywacji. Jednak tam, gdzie rozmowa zawodzi, wkracza sąd i ostateczność: piecza zastępcza.

Koszty pieczy zastępczej

Raport ujawnił potężne koszty, jakie Bochnia ponosi za dzieci przebywające w pieczy zastępczej – zwłaszcza w placówkach opiekuńczo-wychowawczych. w tej chwili poza rodzinami naturalnymi przebywa 48 dzieci w rodzinach zastępczych oraz 11 w placówkach.

Koszty są alarmujące:

• miesięczny koszt pobytu dziecka w domu dziecka w 2025 roku wynosił 8 374 zł;
• od lutego 2026 roku kwota ta wzrosła do 10 536 zł miesięcznie za jedno dziecko;
• łącznie wydatki miasta na rodziny zastępcze (393 tys. zł) i placówki opiekuńczo-wychowawcze (427 tys. zł) przekroczyły w 2025 roku 820 tys. zł, a trend jest wyraźnie wzrostowy (w 2019 roku było to ok. 200 tys. zł).

Pomoc specjalistyczna i działania przeciw przemocy domowej

Rodziny w Bochni mogą korzystać z szerokiego wsparcia specjalistycznego oferowanego przez MOPS, w tym Punkt Konsultacyjno-Informacyjny oraz Miejską Komisję Rozwiązywania Problemów Alkoholowych. Pomoc obejmuje konsultacje psychologiczne, terapeutyczne i prawne, a także działania Zespołu Interdyscyplinarnego w ramach procedury „Niebieskiej Karty” (w 2025 r. prowadzono procedurę „Niebieskiej Karty” w 88 rodzinach dotkniętych przemocą).

Prowadzone są również działania profilaktyczne i informacyjne dotyczące przemocy domowej, kierowane do szkół i instytucji. Dodatkowe wsparcie zapewnia Ośrodek Interwencji Kryzysowej oraz Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna, która obejmuje pomocą diagnostyczną i terapeutyczną setki dzieci rocznie.

Wsparcie dzieci i młodzieży przez instytucje lokalne

Placówki oświatowe zapewniają pomoc psychologiczno-pedagogiczną, terapię oraz zajęcia profilaktyczne i rozwijające kompetencje społeczne. Dzieci i młodzież mogą korzystać z zajęć pozalekcyjnych, świetlic szkolnych oraz wsparcia specjalistów, w tym logopedów i terapeutów. Istotną rolę odgrywa MCDiM „Ochronka”, która oferuje pomoc socjoterapeutyczną, edukacyjną i organizację czasu wolnego, obejmując wsparciem dziesiątki rodzin. Dodatkowo MOPS organizuje wyjazdy wypoczynkowe i angażuje wolontariuszy we wsparcie dzieci z rodzin w kryzysie.

W raporcie pojawiają się również dane dotyczące takich jednostek jak m.in. Kryta Pływalnia, Powiatowa i Miejska Biblioteka Publiczna, Muzeum im. Stanisława Fischera, MDK oraz MOSiR, które realizują liczne inicjatywy sprzyjające rozwojowi i integracji rodzin.

Priorytety działań na 2026 rok

Władze Bochni i MOPS zapowiadają kontynuację dotychczasowych działań, ale kładą większy nacisk na następujące działania:

• dalsza praca asystentów rodziny,
• promocja zawodu asystenta rodziny,
• zacieśnianie współpracy z lokalnymi instytucjami i organizacjami,
• poszerzanie grona wolontariuszy i rodzin wspierających,
• rozwijanie oferty wsparcia i działań profilaktycznych,
• dbanie o jakość współpracy międzyinstytucjonalnej,
• podnoszenie kwalifikacji asystentów i pracowników socjalnych,
• zabezpieczenie środków na współfinansowanie pobytu dzieci w pieczy zastępczej.

Dyrektor Norbert Paprota zakończył swoją prezentację przypomnieniem, iż system pomocy społecznej to nie „sankcje”, ale „aktywizacja”. Wyzwania finansowe i demograficzne pokazują jednak, iż bocheński samorząd musi przygotować się na trudne lata, w których wsparcie rodziny stanie się priorytetem nie tylko społecznym, ale i budżetowym.