Dostałeś taki telefon? Nie odzywaj się i natychamist się rozłącz. Jedna rzecz decyduje czy zapłacisz

Schemat jest charakterystyczny: telefon dzwoni, odbiorca mówi „halo” albo „słucham”, ale nie słyszy odpowiedzi. Po kilku sekundach połączenie zostaje zakończone. Taki przebieg rozmowy bywa przedstawiany jako „ciche oszustwo telefoniczne”, jednak sama cisza nie przesądza jeszcze, iż za połączeniem stoją przestępcy.

Brytyjski regulator rynku telekomunikacyjnego Ofcom wskazuje, iż głuche połączenia mogą być generowane przez automatyczne systemy wykorzystywane przez centra telefoniczne. Tak zwany dialer predykcyjny wybiera wiele numerów jednocześnie, zakładając, iż część osób nie odbierze. Gdy połączeń odbierze więcej osób, niż jest dostępnych konsultantów, system nie ma komu przekazać rozmowy. Odbiorca słyszy wówczas ciszę, a połączenie zostaje przerwane. Podobny efekt może wystąpić na skutek błędnej konfiguracji systemu, pomyłki operatora, połączenia z urządzenia faksowego albo problemów technicznych.

Innym możliwym celem jest automatyczne sprawdzanie numerów. Odebrane połączenie pozwala ustalić, iż dany numer jest aktywny, a jego użytkownik reaguje na telefony od nieznanych nadawców. Informacja ta może zwiększać wartość rekordu w bazie wykorzystywanej do telemarketingu, spamu lub kolejnych prób oszustwa. Nie ma jednak podstaw, aby zakładać, iż każdy głuchy telefon automatycznie oznacza zapisanie próbki głosu albo sprzedaż numeru w dark webie.

Nieznany numer może być wstępem do adekwatnego ataku

Potwierdzenie, iż numer jest aktywny, może poprzedzać bardziej rozbudowaną próbę wyłudzenia. Kolejny kontakt nie musi nastąpić od razu. Oszuści mogą zadzwonić po kilku dniach lub tygodniach, podszywając się pod pracownika banku, operatora telekomunikacyjnego, firmę kurierską, policjanta albo przedstawiciela urzędu. Mogą również wysłać wiadomość zawierającą fałszywy link do płatności lub strony logowania.

Telefoniczna odmiana phishingu jest określana jako vishing. Przestępca wykorzystuje rozmowę oraz techniki manipulacji, aby uzyskać hasło, kod autoryzacyjny, numer karty, kod BLIK albo skłonić rozmówcę do zainstalowania programu umożliwiającego zdalny dostęp do urządzenia. Częstym elementem jest wywoływanie presji: rozmówca twierdzi, iż właśnie trwa atak na rachunek, złożono wniosek kredytowy albo trzeba pilnie przenieść pieniądze na „konto techniczne”.

CERT Polska zaleca w takiej sytuacji przerwanie rozmowy i samodzielne skontaktowanie się z daną instytucją. Numer należy znaleźć na jej oficjalnej stronie, w aplikacji albo na odwrocie karty płatniczej. Nie należy korzystać z numeru podanego przez rozmówcę ani bezrefleksyjnie wybierać połączenia z historii telefonu.

Spoofing numeru telefonu utrudniający rozpoznanie oszustwa

Numer widoczny na ekranie nie jest dowodem tożsamości dzwoniącego. W ramach spoofingu przestępcy fałszują identyfikator połączenia, aby telefon wyświetlił numer banku, urzędu, komisariatu lub innej znanej instytucji. Fałszywy konsultant może dzięki temu sprawiać wrażenie wiarygodnego jeszcze przed rozpoczęciem rozmowy.

CERT Polska podkreśla, iż sprawcy potrafią podszywać się również pod numery należące do osób prywatnych. Oddzwonienie może zatem doprowadzić do całkowicie nieświadomego właściciela numeru, którego dane wykorzystano do sfałszowania identyfikacji. Bezpieczniejszym rozwiązaniem jest zakończenie podejrzanej rozmowy i nawiązanie nowego połączenia z numerem zweryfikowanym niezależnie.

Szczególną ostrożność należy zachować, gdy dzwoniący prosi o login, hasło, kod SMS, kod BLIK, numer PIN, pełne dane karty lub zainstalowanie aplikacji. Pracownik banku nie powinien również nakłaniać klienta do przelania oszczędności na inny rachunek w celu ich „zabezpieczenia”.

Klonowanie głosu przez AI bez niepotrzebnych uproszczeń

Rozwój generatywnej sztucznej inteligencji zwiększył ryzyko wykorzystywania sklonowanych głosów do podszywania się pod członków rodziny, przełożonych lub przedstawicieli instytucji. Federalna Komisja Handlu ostrzega, iż do przygotowania imitacji może posłużyć krótki fragment nagrania znaleziony w materiale opublikowanym w internecie. Oszust może następnie zadzwonić do rodziny i przekonywać, iż jej bliski miał wypadek, został zatrzymany albo natychmiast potrzebuje pieniędzy.

Nie oznacza to jednak, iż pojedyncze słowo „halo” lub „tak” zawsze wystarczy do stworzenia przekonującego klonu głosu. Jakość imitacji zależy od długości i jakości nagrania, charakterystyki głosu oraz użytego narzędzia. Większą wartość dla sprawców mają dłuższe wypowiedzi dostępne w filmach, podcastach, mediach społecznościowych albo pozyskane podczas rozmowy prowadzonej pod fałszywym pretekstem.

Ostrożność przy wypowiadaniu słowa „tak” jest rozsądna, ale nie należy powielać twierdzenia, iż samo nagranie tej odpowiedzi pozwala automatycznie zawrzeć skuteczną umowę lub obciążyć rachunek. Do przypisania konsumentowi określonego zobowiązania nie wystarcza wyrwany z kontekstu fragment głosu. Nagranie może natomiast zostać użyte do manipulacji, spreparowania materiału albo zwiększenia wiarygodności kolejnego etapu oszustwa.

Oddzwanianie na nieznany numer i mechanizm wangiri

Nieodebrane lub natychmiast przerwane połączenie może służyć sprowokowaniu odbiorcy do oddzwonienia. Urząd Komunikacji Elektronicznej opisuje ten mechanizm jako wangiri. Sprawcy wykorzystują między innymi zagraniczne numery, których początek przypomina numer kierunkowy polskiego miasta. Połączenie zwrotne może zostać rozliczone według wysokiej stawki międzynarodowej lub skierowane na numer generujący podwyższone koszty.

Ryzyko nie dotyczy każdego nieznanego numeru. Przed oddzwonieniem warto jednak sprawdzić prefiks kraju, długość numeru oraz to, czy dzwoniący pozostawił wiadomość. jeżeli telefon mógł pochodzić z banku, urzędu lub firmy kurierskiej, adekwatny numer należy odszukać samodzielnie. Podejrzany numer można zablokować, ale trzeba pamiętać, iż sprawcy często zmieniają identyfikatory lub je fałszują.

W styczniu 2026 r. CERT Polska zarejestrował 19,4 tys. incydentów cyberbezpieczeństwa, o 119 proc. więcej niż w analogicznym miesiącu 2025 r. Oszustwa komputerowe stanowiły 97 proc. wszystkich obsłużonych zdarzeń, a 6,4 tys. incydentów dotyczyło prób wyłudzenia poufnych danych. Dane nie odnoszą się wyłącznie do połączeń telefonicznych, ale pokazują skalę środowiska, w którym vishing, smishing i phishing są wykorzystywane jako wzajemnie uzupełniające się etapy ataku.

Jak zareagować na ciche połączenie telefoniczne

Jeżeli po odebraniu połączenia w słuchawce panuje cisza, najbezpieczniej przerwać rozmowę. Nie trzeba potwierdzać imienia, adresu ani innych informacji. Samo powiedzenie „halo” nie oznacza, iż doszło do oszustwa, jednak dalsze prowadzenie rozmowy bez wiedzy, kto znajduje się po drugiej stronie, nie przynosi żadnej korzyści.

Jeśli późniejszy rozmówca podaje się za pracownika banku lub urzędu, należy zakończyć połączenie i samodzielnie zweryfikować sprawę. Nie wolno przekazywać kodów autoryzacyjnych, haseł ani danych karty. Podejrzane wiadomości SMS można bezpłatnie przesłać do CERT Polska pod numer 8080, natomiast incydenty internetowe zgłaszać zespołowi CSIRT NASK. W przypadku przekazania danych logowania, zainstalowania wskazanej aplikacji albo wykonania przelewu trzeba natychmiast skontaktować się z bankiem, zablokować dostęp do rachunku i zgłosić sprawę policji.

ŹRÓDŁA

1. CERT Polska, „Ataki socjotechniczne”, 14 lutego 2023 r.
2. CERT Polska, „Bezpieczeństwo twojej kieszeni, czyli jak ochronić swój telefon”.
3. CERT Polska i CSIRT NASK, „Podsumowanie Miesiąca CERT Polska”, nr 1/2026.
4. Urząd Komunikacji Elektronicznej, poradnik dotyczący niezgodnego z prawem wykorzystania usług telekomunikacyjnych, część poświęcona wangiri fraud.
5. Ofcom, „Tackling abandoned and silent calls”.
6. Federal Trade Commission, „Scammers use AI to enhance their family emergency schemes”, 20 marca 2023 r.
7. Federal Trade Commission, „Phone Scams”.
8. Federal Communications Commission, „FCC Makes AI-Generated Voices in Robocalls Illegal”, 8 lutego 2024 r.
9. Komenda Główna Policji, materiały dotyczące spoofingu telefonicznego i cyberprzestępstw.