Unia zakaże takich płatności gotówką. Limity i okazywanie dowodu przy zakupach

Od 10 lipca 2027 roku przedsiębiorcy nie będą mogli przyjmować ani dokonywać płatności gotówkowych przekraczających 10 tys. euro lub równowartość tej kwoty. Ograniczenie obejmie również zakupy dokonywane przez konsumentów, którzy nie prowadzą działalności gospodarczej. Przy niższych kwotach może natomiast pojawić się obowiązek potwierdzenia tożsamości i zapisania danych w dokumentacji AML. Te zasady mają różny zakres i nie dotyczą wszystkich transakcji między osobami prywatnymi.

Fot. Warszawa w Pigułce.

Zmiana będzie miała znaczenie przy większych zakupach i usługach rozliczanych banknotami. Może chodzić o samochód kupowany od przedsiębiorcy, wyposażenie mieszkania albo kosztowną usługę. Klient nie będzie mógł przekazać firmie dowolnej sumy gotówki tylko dlatego, iż kupuje prywatnie i nie potrzebuje faktury na działalność. Jednocześnie sama cena przekraczająca 10 tys. euro nie uniemożliwi zakupu. Ograniczenie dotyczy sposobu płatności. przez cały czas będzie można rozliczyć wyższą cenę zgodnie z prawem, korzystając z płatności bezgotówkowej.

Przepisy są przyjęte. Limit zacznie być stosowany 10 lipca 2027 roku

Podstawą zmiany jest rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady UE 2024/1624 z 31 maja 2024 roku, dotyczące przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. Nie jest to dopiero zapowiedź lub projekt oczekujący na głosowanie. Rozporządzenie zostało przyjęte i zasadniczo będzie stosowane od 10 lipca 2027 roku. Ma bezpośrednie zastosowanie w państwach członkowskich, w tym w Polsce. Trzeba jednak odróżniać przyjęcie aktu od rozpoczęcia stosowania jego nowych obowiązków wobec uczestników rynku.

Limit określono w art. 80. Przepis obejmuje osoby prowadzące handel towarami lub świadczące usługi. Wyznacza dopuszczalną wysokość płatności gotówkowej na 10 tys. euro albo równowartość w walucie krajowej lub obcej. Kwota dokładnie 10 tys. euro mieści się w tym pułapie, o ile nie obowiązuje niższy limit krajowy lub inne ograniczenie. Zakaz wynikający z tego przepisu dotyczy przekroczenia granicy, a nie jej osiągnięcia.

Konsument również zostanie objęty ograniczeniem przy zakupie od firmy

Nowe zasady nie ograniczają się do rozliczeń między przedsiębiorcami. Sprzedawca prowadzący działalność będzie musiał przestrzegać limitu również wtedy, gdy jego klientem jest osoba prywatna. Przykładowo konsument kupujący od firmy samochód za 12 tys. euro nie będzie mógł pokryć całej ceny gotówką. To samo dotyczy odpowiednio drogiego zamówienia lub usługi. Znaczenie ma udział podmiotu działającego zawodowo, a nie to, czy kupujący sam posiada firmę.

Przy planowaniu zakupu warto więc ustalić, kto faktycznie jest sprzedawcą i w jakim charakterze działa. Zakup od komisu lub innego przedsiębiorcy nie jest tym samym co sprzedaż prywatnego samochodu między 2 osobami fizycznymi. Różnica będzie miała znaczenie dla zastosowania unijnego ograniczenia. Sama nazwa umowy lub brak faktury nie rozstrzygają wszystkich okoliczności. Liczy się rzeczywisty charakter transakcji i działalności jej uczestników.

Podział gotówki na kilka wpłat nie usuwa limitu

Art. 80 uwzględnia zarówno pojedynczą operację, jak i kilka operacji, które wydają się ze sobą powiązane. Nie można zatem oceniać każdej raty w oderwaniu od pozostałych wpłat dotyczących tego samego zakupu. Przy cenie 12 tys. euro rozłożenie gotówki na 2 wpłaty po 6 tys. euro nie sprawi, iż całe rozliczenie zmieści się w limicie. Podobnie trzeba oceniać zaliczkę i dopłatę, o ile stanowią powiązane części płatności.

Dla klienta i wykonawcy oznacza to konieczność ustalenia sposobu rozliczenia przed przekazaniem pieniędzy. W przypadku większego zamówienia dobrze mieć zapisane kwoty, terminy i formę poszczególnych płatności. Własna kalkulacja oparta wyłącznie na tym, iż jednorazowo przekazuje się mniej niż 10 tys. euro, może być niewystarczająca. Przepisy mają uwzględniać powiązanie operacji, dlatego sztuczne dzielenie jednego rozliczenia nie daje automatycznej możliwości przyjęcia całej ceny w banknotach.

Płatności między osobami działającymi prywatnie mają wyłączenie

Rozporządzenie przewiduje wyłączenie dla płatności między osobami fizycznymi niedziałającymi zawodowo. o ile 2 osoby rzeczywiście zawierają prywatną transakcję, limit z art. 80 nie ma do niej zastosowania. Nie jest to jednak ogólne zwolnienie dla wszystkich zakupu, w którym uczestniczy konsument. Kupujący prywatnie od firmy przez cały czas spotka się z ograniczeniem po stronie przedsiębiorcy. Wyłączenie trzeba oceniać na podstawie charakteru działania obu stron.

Przykładowa sytuacja Zastosowanie limitu z art. 80

Konsument kupuje samochód od przedsiębiorcy	Tak, płatność gotówkowa podlega limitowi
Osoba prywatna płaci firmie za usługę	Tak, ograniczenie obejmuje również usługi
2 osoby fizyczne dokonują rzeczywiście prywatnej transakcji	Wyłączenie przewidziane w art. 80 ust. 4 lit. a
Powiązane wpłaty gotówkowe dotyczą jednego zakupu od firmy	Nie można traktować ich jako niezależnego sposobu obejścia limitu

Od 3000 euro część podmiotów będzie identyfikować klienta

Drugą zasadę określa art. 19 ust. 4. Przy sporadycznych transakcjach gotówkowych o wartości co najmniej 3000 euro podmioty objęte obowiązkami AML mają identyfikować klienta i weryfikować jego tożsamość. Chodzi o określoną kategorię uczestników rynku, między innymi podmioty zawodowo handlujące metalami i kamieniami szlachetnymi. Nie można na tej podstawie stwierdzić, iż każdy sklep lub wykonawca dowolnej usługi będzie musiał legitymować wszystkich klientów od tej kwoty.

Limit gotówki i obowiązek identyfikacji odpowiadają więc na różne pytania. Pierwszy określa, jak duża płatność gotówkowa jest dopuszczalna w handlu i usługach. Drugi dotyczy tego, kiedy podmiot zobowiązany ma ustalić, z kim przeprowadza transakcję. Zakup może mieścić się w limicie, a jednocześnie wymagać okazania dokumentu lub zastosowania dopuszczonej identyfikacji elektronicznej. Ponadto obowiązki AML mogą wynikać również z innych okoliczności, niezależnie od osiągnięcia wskazanego progu.

Dane pozostaną w dokumentacji, ale nie oznacza to automatycznego wpisu do centralnej listy

Identyfikacja nie ogranicza się do spojrzenia na dokument i zapomnienia uzyskanych informacji. Podmioty zobowiązane muszą prowadzić i przechowywać odpowiednią dokumentację AML. Nie należy jednak przedstawiać tego jako automatycznego wpisywania każdego kupującego do jednego, centralnego rejestru podejrzanych osób. Obowiązek identyfikacji, zachowanie dokumentacji i zgłoszenie podejrzanej transakcji są odrębnymi elementami systemu. Samo osiągnięcie kwoty 3000 euro nie jest równoznaczne z podejrzeniem popełnienia przestępstwa.

W złotych to około 43,8 tys. zł i 13,1 tys. zł

Dla pokazania skali można wykorzystać średni kurs euro NBP z 13 października 2026 roku, wynoszący 4,3806 zł. Przy nim 10 tys. euro odpowiada 43 806 zł, a 3000 euro 13 141,80 zł. Są to przeliczenia ilustracyjne według wskazanego kursu, a nie stałe progi w złotych ustalone na lipiec 2027 roku. Przy przyszłej transakcji trzeba będzie zastosować adekwatne zasady i aktualne przeliczenie, zamiast opierać się na wartości z dzisiejszego porównania.

Próg Znaczenie Ilustracyjna równowartość według kursu z 13 października 2026 r.

10 000 euro	Unijny pułap płatności gotówkowych w handlu i usługach	43 806 zł
3000 euro	Próg identyfikacji przy sporadycznych płatnościach gotówkowych u podmiotów zobowiązanych	13 141,80 zł

Polski limit 15 tys. zł między przedsiębiorcami pozostaje osobną zasadą

W Polsce art. 19 Prawa przedsiębiorców już wymaga rozliczenia przez rachunek płatniczy, gdy stroną jest inny przedsiębiorca, a jednorazowa wartość transakcji przekracza 15 tys. zł, bez względu na liczbę płatności. To inny zakres niż zakup dokonywany przez konsumenta. Unijny pułap 10 tys. euro nie podwyższa automatycznie niższych ograniczeń krajowych. Rozporządzenie pozwala je utrzymać, dlatego nie można przenosić kwoty unijnej na każde rozliczenie firmowe w Polsce.

Przed większym zakupem ustal sposób płatności i potrzebne formalności

Dla mieszkańca Warszawy planującego zakup samochodu lub większą usługę najpraktyczniejsze będzie ustalenie zasad przed podpisaniem umowy i wypłatą gotówki. Trzeba sprawdzić charakter sprzedawcy, wysokość planowanej płatności gotówkowej oraz powiązanie zaliczki z dalszym rozliczeniem. o ile firma stosuje obowiązki AML, powinna wyjaśnić, jakie informacje są potrzebne do identyfikacji i w jaki sposób zostaną zweryfikowane. Warto także uzgodnić termin realizacji płatności bezgotówkowej i sprawdzić własne limity przelewów.

Dokumenty potwierdzające zakup i zapłatę należy zachować niezależnie od wybranej formy rozliczenia. Przy żądaniu danych można poprosić o wskazanie podstawy prawnej oraz informacji o ich przetwarzaniu. Obowiązek AML nie daje dowolnej swobody wykorzystywania informacji do innych celów. Nowy limit dotyczy płatności w określonym obrocie, a nie wysokości wszystkich oszczędności posiadanych w gotówce. Domowa rezerwa na niewielkie, niezbędne zakupy jest więc odrębnym zagadnieniem od rozliczania kosztownej transakcji z przedsiębiorcą.